4 Ақпан 2026
Экологиялық және климаттық сын-қатерлердің күшеюі жағдайында Қазақстан қоршаған ортаны қорғау саласында реттеу дәйекті түрде жаңғыртуда. Қоршаған ортаның сапасын арттыру және халық үшін тәуекелдерді азайту үшін ҚР СИМ Техникалық реттеу және метрология комитеті «ҚазСтандарт» РМК әзірлеген бірқатар жаңа ұлттық стандарттарды бекітті. Құжаттар Қазақстанның көміртегі бейтараптығына қол жеткізуінің 2060 жылға дейінгі стратегиясын іске асыруды қолдауға бағытталған.
Қабылданған стандарттар қалдықтарды басқаруға, су және шикізат ресурстарын ұтымды пайдалануға, климаттың өзгеруіне бейімделуге, шығарындыларды азайтуға және циркулярлық және төмен көміртекті экономикаға көшуге қойылатын кешенді талаптарды қалыптастырады.
Аз қалдықты және қалдықсыз технологиялар
Негізгі құжаттардың бірі ҚР СТ 4022-2025 «Қалдықтар. Қалдықтарды басқару. Аз қалдықты технологияларға қойылатын талаптар» стандарты болды. Ол өндіріс пен тұтыну қалдықтарын басқару кезінде аз қалдықты және шартты түрде қалдықсыз технологияларды нормалау талаптарын белгілейді.
Құжат қалдықтардың едәуір көлемімен бірге жүретін дәстүрлі ашық өндірістік жүйелерден өте тұйық технологиялық циклдерге көшу қағидаттарын анықтайды. Мұндай жүйелерде шикізат, материалдар мен энергия барынша тиімді пайдаланылады, ал қалдықтар қайталама айналымға тартылады немесе қоршаған ортаға барынша аз әсер ете отырып кәдеге жаратылады. Стандарт сондай-ақ кәсіпорындарды жабдықты жаңғыртуға және ресурстарды үнемдейтін шешімдерді енгізуге бағыттайды.
ЖЭС-те суды тазарту және қайта пайдалану
Су ресурстарына тапшылық артып жатқан жағдайда ҚР СТ ISO 4789-2025 «Жылу электр станцияларында ағынды суларды тазарту және қайта пайдалану жөніндегі басшылық нұсқаулар» стандарты бекітілді. Ол ЖЭС су тұтынуды азайтуға және су объектілеріне ластаушы заттардың төгінділерін азайтуға бағытталған.
Стандартта ағынды суларды жіктеу, оларды тазартудың оңтайлы технологияларын таңдау және технологиялық процестерде қайта пайдалану бойынша ұсынымдар бар. Заманауи мембраналық, биологиялық және химиялық әдістерді енгізуге, сондай-ақ нөлдік сұйық төгінді мақсаттарына кезең-кезеңімен көшуге ерекше назар аударылады. Құжаттың талаптарын іске асыру суды үнемдеу және энергетикалық сектордың экологиялық қауіпсіздігін арттыру міндеттерін біруақытта шешуге мүмкіндік береді.
Климаттың өзгеруіне бейімделу
Тағы бір маңызды құжат — ҚР СТ ISO/TS 14092-2025 «Климаттың өзгеруіне бейімделу. Жергілікті билік органдары мен қоғамдастықтарға арналған бейімделуді жоспарлау жөніндегі талаптар мен нұсқау». Стандарт белгілі бір аумақтардың климаттық, экологиялық және әлеуметтік ерекшеліктерін ескере отырып, бейімделу жоспарларын әзірлеу және іске асыру жөніндегі кезеңді процесін сипаттайды.
Ол жергілікті және өңірлік деңгейде қолдануға арналған және климаттық тәуекелдерді жүйелі түрде бағалауға, осал ортаны анықтауға және халық пен инфрақұрылым үшін климаттық өзгерістердің салдарын азайту шараларын жоспарлауға мүмкіндік береді.
Көміртегі бейтараптығы және шығарындыларды басқару
Климаттық күн тәртібі шеңберінде ISO халықаралық стандарттарымен бірдей ҚР СТ ISO 14068-1-2025 «Климаттың өзгеруін басқару. Таза нөлге көшу. 1-бөлім. Көміртегі бейтараптығы» және ҚР СТ IWA 42-2025 «Көміртегі бейтараптығы жөніндегі нұсқау» қабылданды.
Құжаттар парниктік газдар шығарындыларын бағалауға, азайтуға және өтеуге, климаттық есептілікті қалыптастыруға және ғылыми негізделген климаттық шешімдерді енгізуге қойылатын бірыңғай тәсілдерді белгілейді. Оларды қолдану ұлттық мониторингілеу, есептілік және верификациялау жүйесін халықаралық тәжірибелермен үйлестіруге және климаттық деректердің ашықтығын арттыруға мүмкіндік береді.
Осы стандарттар 2026 жылдың 1 шілдесінен бастап күшіне енеді.
Циркулярлық экономикаға көшу
Стандарттардың жеке блогы циркулярлық экономиканы дамытуға арналған. ҚР СТ 4012-2025 «Циркулярлық экономика. Сөздік, қағидаттар және енгізу жөніндегі ұсынымдар» және ҚР СТ 4013-2025 «Циркулярлық экономика. Циркулярлық экономиканың тиімділігін өлшеу және бағалау».
Құжаттар ресурстарды қайта пайдалану, қалдықтарды азайту және экономиканың әртүрлі салаларында циркулярлық шешімдердің тиімділігін бағалау қағидаттарын енгізу үшін бірыңғай терминологиялық және әдіснамалық негіз қалыптастырады.
Осы стандарттар 2026 жылдың 1 қаңтарынан бастап қолданылады.
Жалпы әсер
Жалпы алғанда «ҚазСтандарт» РМК қатысуымен әзірленген жаңа экологиялық стандарттар қоршаған ортаны қорғауға жүйелі және өзара байланысты тәсілді қалыптастырады. Оларды енгізу қалдықтардың түзілуін және ластану көлемін азайтуға, су тұтынуды және парниктік газдар шығарындыларын төмендетуге, табиғи ресурстарды пайдалану тиімділігін арттыруға және экологиялық қауіпсіздікті нығайтуға мүмкіндік береді.
Экология үшін бұл экожүйелерге түсетін күшті азайту және табиғи ресурстарды сақтау, ал экономика үшін төмен көміртекті даму үлгісіне неғұрлым тұрақты және басқарылатын ауысу дегенді білдіреді.